Εκδηλώσεις 2009
Βλάχοι ευεργέτες από τη Βέροια

Σε κλίμα βαθιάς συγκίνησης , στην κατάμεστη αίθουσα εκδηλώσεων του Συλλόγου Βλάχων Βέροιας , τιμήθηκαν οι Βλάχοι ευεργέτες από τη Βέροια. Ο πρόεδρος του Συλλόγου Γεωργίου Τάκης καλωσόρισε τους παριστάμενους και έδωσε το λόγο στον κύριο ομιλητή της βραδιάς, τον Γκαλαΐτση Τάκη, επί σειρά ετών πρόεδρο του Συλλόγου Βλάχων, που με λόγο επιστημονικό και τεκμηριωμένο, αξιοποιώντας την τεχνολογία και συνδυάζοντας κείμενο και εικόνα, με σαφήνεια και παραστατικότητα παρουσίασε τους Βλάχους ευεργέτες από τη Βέροια.

Στην αρχή αναφέρθηκε στην οικογένεια Βικέλα, για την οποία είπε ότι το θέμα της καταγωγής είναι το έλασσον, το μείζον είναι η μεγάλη τους προσφορά στην Ελλάδα, κυρίως με τη συμβολή του Δημητρίου Βικέλα στην τέλεση των πρώτων Ολυμπιακών Αγώνων στην Αθήνα (1896), στους οποίους συνέβαλαν τα μέγιστα άλλοι τρεις Βλάχοι: ο Γιάννης Κωλέττης, πρώτος κοινοβουλευτικός πρωθυπουργός της Ελλάδας , Βλάχος από το Συράκο, που πρώτος (1839) είχε την ιδέα της αναβίωσης των Αγώνων, ο Ευάγγελος Ζάππας από το βλαχοχώρι Λάμποβο της Νότιας Αλβανίας που πρώτος έκανε επίσημη πρόταση για τους Αγώνες και ίδρυσε το Ζάππειο Μέγαρο, και ο μετσοβίτης Γεώργιος Αβέρωφ που αναπαλαίωσε το Καλλιμάρμαρο στάδιο και χρηματοδότησε τους Αγώνες. Τρεις πόλεις, Ερμούπολη, Ηράκλειο, Βέροια, τιμούν το Δημήτριο Βικέλα, αλλά ο ίδιος, όντας πολίτης του κόσμου, αναγνωρίζει τις πατρογονικές του παραδόσεις στη Βέροια και αισθάνεται Μακεδόνας, αν και γεννήθηκε στη Σύρο. Ο ομιλητής αναφέρθηκε στη Βιβλιοθήκη του Ηρακλείου, δωρεά του Δημητρίου Βικέλα, καθώς και στα πολλά νηπιαγωγεία στην Ελλάδα, ανάμεσά τους και το παλιό ΠΙΚΠΑ της Βέροιας, δωρεά της οικογένειας Μελά, από την οποία καταγόταν ο Βικέλας από την πλευρά της μάνας του, από τη Βλαχοπογδόργιανη. Επίσης έκανε αναφορά στην πατρική οικία του Βικέλα, το Μπικελάδικο, στο οποίο φιλοξενήθηκε ο Γάλλος πρόξενος Cuzinery, που από αδιαφορία των τοπικών αρχών αποχαρακτηρίστηκε και γκρεμίστηκε.

Στη συνέχεια, ο κ. Γκαλαϊτσης αναφέρθηκε στο Σωσσίδειο Γηροκομείο Βέροιας, που στεγάστηκε στη Βίλα Σωσσίδη, δωρεά, το 1961, της Βασιλικής, χήρας του Δημητρίου Σωσσίδη. Η Βίλα, το σπίτι του Σωσσίδη στη Βέροια, ένα πανέμορφο οίκημα υψηλής αρχιτεκτονικής στο λόφο που δεσπόζει πάνω από τη Βέροια, με πολλές ευρωπαϊκές επιδράσεις, χτίστηκε το 1924 από Βέλγους μηχανικούς και αρχιτέκτονες σε ένα οικόπεδο 3.300 τ.μ., με ιδιόκτητο δρόμο. Σήμερα εκπέμπει sos για την αναπαλαίωσή του. 
Η οικογένεια Σωσσίδη - Σιόσιου το παλιό όνομα – ήταν από το βλαχοχώρι Νέβεσκα, σημερινό Νυμφαίο, με απώτερη καταγωγή τη βλαχοπολιτεία Μοσχόπολη. Οι Σωσσιδαίοι δημιούργησαν μια αυτοκρατορία καπνού με καταστήματα στην Κωσταντινούπολη, Θεσσαλονίκη, Κάιρο, Αμβούργο, Όσλο, Νέα Υόρκη και αλλού. Στη συνέχεια διεύρυναν τις δραστηριότητές τους και σε άλλους τομείς της οικονομικής ζωής. Σε αυτές εντάσσεται και η κλωστοϋφαντουργία ‘‘Βέρμιον’’ που δημιούργησε ο Θανάσης Σωσσίδης το 1904. 
στη Βέροια, και απασχολούσε 400 εργάτες, και το εργοστάσιο παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Δωρεά της οικογένειας Σωσσίδη είναι και η εκκλησία της Αγίας Τριάδας που σχεδίασε και αγιογράφησε δωρεάν ο Βλάχος ζωγράφος από την Κουμαριά Τούσιας Καμπανάρης ή Αναστασίου ή Αναστασόπουλος.

Συνεχίζοντας ο ομιλητής αναφέρθηκε στους αδελφούς Κούσιου, οι οποίοι τις οικονομίες μιας ζωής, αποτέλεσμα εργατικότητας, τιμιότητας, και χρηστής διαχείρισης, τις πρόσφεραν γενναιόδωρα στο γενέθλιο τόπο τους, τη Βέροια, που θα τους τιμά εσαεί. Συγκεκριμένα, το 1998 οι αδελφοί Μανώλης, Αντώνης και Γιάννης Κούσιος δώρισαν στο Νοσοκομείο Βέροιας ένα πλήρως εξοπλισμένο ασθενοφόρο, προσφορά στον πάσχοντα άνθρωπο. Η αδελφή τους Κορνηλία Κούσιου-Καραναστάση πρόσφερε, στη μνήμη του συζύγου της, το ποσό των 435.000 ευρώ για τη δημιουργία Κέντρου Νεότητας και Πολιτισμού, καθώς και ένα διαμέρισμα στο κέντρο της πόλης, για να λειτουργήσει (μετά θάνατο) Κέντρο Κοινωνικής Μέριμνας. Τελευταία, οι αδελφοί Μανώλης και Γιάννης Κούσιος, πρόσφεραν στο Δήμο Βέροιας το ποσό των 2.500.000 ευρώ για την κατασκευή, σε τρία χρόνια, γέφυρας που θα συνδέει τη Βέροια με τον Προμηθέα στην περιοχή του Κτηνιατρείου. Έτσι, το περίσσευμα καρδιάς και η διάθεση προσφοράς των αδελφών Κούσιου έρχεται να καλύψει τις ανεπάρκειες της Πολιτείας και των τοπικών αρχών. Και η προσφορά αποκτά ακόμη μεγαλύτερη αξία, αν αναλογιστούμε ότι αυτή γίνεται σε συνθήκες έντονου ατομικισμού και άκρατης ιδιοτέλειας. Τα πολλά γεφύρια, διάσπαρτα στη νότια Βαλκανική, με πρώτο αυτό του μοσχοπολίτη Βλάχου Σίνα που συνέδεσε τη Βούδα με την Πέστη και τελευταίο αυτό των αδελφών Κούσιου, πέρα από την χρηστική τους αξία εμπεριέχουν και ένα συμβολισμό: συνδέουν λαούς και πολιτισμούς. Απευθυνόμενος προς τους αδελφούς Κούσιου ο κ. Γκαλαϊτσης τόνισε ότι οι κάτοικοι της πόλης θα τους ευγνωμονούν και οι Βλάχοι θα αισθάνονται πάντοτε υπερήφανοι για την προσφορά τους , και θύμισε στο ακροατήριο μια παροιμία στη βλάχικη γλώσσα, για να τονίσει τη σημασία της προσφοράς: care leaga loclu cu punti, s' leaga cu dumnitzalu = όποιος δένει τον τόπο με γέφυρα δένεται με το θεό.

Η Ιωάννα Κυράνη, από τη γνωστή βλάχικη οικογένεια Κυράνη της Βέροιας, πέθανε πριν δυο χρόνια. Τις οικονομίες μιας ζωής, 102.111 ευρώ, με τη διαθήκη της τις άφησε στο Σχολείο Ειδικής Αγωγής . Με ένα μέρος αυτού του ποσού δημιουργήθηκε η αίθουσα Ιωάννας Κυράνη, και με τα υπόλοιπα χρήματα προβλέπεται να δημιουργηθούν υποδομές στο Σχολείο Ειδικής Αγωγής, σύμφωνα με επιθυμία της δωρήτριας, οι οποίες θα διευκολύνουν τη λειτουργία του. Ο ομιλητής παρουσίασε φωτογραφία του Κόλα Κυράνη, πρώτου ξάδελφου του πατέρα της δωρήτριας, με τη μητέρα Τερέζα, το 1988 στο Μαϊάμι των ΗΠΑ, σε ανθρωπιστική αποστολή, σχολιάζοντας ότι η μητέρα Τερέζα, γεννημένη στα Σκόπια, από την πλευρά του πατέρα της ήταν Βλάχα από την οικογένεια Boiazi, με απώτερη καταγωγή από τη Μοσχόπολη.

Η οικογένεια Βλαχογιάννη, με καταγωγή από τη Σαμαρίνα, εγκαταστάθηκε στη Βέροια, το 18ο αιώνα. Οι κληρονόμοι του Εμμανουήλ Βλαχογιάννη δώρισαν στη Μητρόπολη το πατρικό τους σπίτι, νεοκλασικό κτίριο επί της Ανοίξεως, όπου στεγάζεται, μετά την ανακαίνισή του, το Μουσείο Νεωτέρας Ιστορίας και Τέχνης.

Οι Βλάχοι αγαπούν τον τόπο που ζουν, αλλά ποτέ δεν ξεχνούν και τον τόπο που γεννήθηκαν. Ο Νίκος Ντέμος, από τη γνωστή οικογένεια Ντέμου, δώρισε στη Βαρκελώνη της Βενεζουέλας όπου ζει και ασχολείται με βιομηχανικές επιχειρήσεις, ένα Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης, στη μνήμη του γλύπτη αδελφού του Τάκη, και πρόσφατα θέλησε να δημιουργήσει κάποιες υποδομές στη γνωστή περιοχή Ντέμου στο Σέλι, που όμως η γραφειοκρατία καθυστερεί επικίνδυνα. 

Το 1992, είχε προηγηθεί η δωρεά ενός ασθενοφόρου προς το Νοσοκομείο Βέροιας του Απόστολου Τεγούση, που κατανόησε πολύ καλά ότι δεν αρκούν οι καλοί γιατροί. Πρέπει οι ασθενείς να προλαβαίνουν να μεταφέρονται έγκαιρα στα Νοσοκομεία.
Η οικογένεια Μάρκου, ιδιοκτήτες του γνωστού Μύλου στον οποίο στεγάζεται σήμερα το Βυζαντινό Μουσείο, ήταν Βλάχοι από την Κουμαριά. Απόγονός τους δώρισε δέκα (10) μερίδια από το Δασόκτημα Κουμαριάς στο Γηροκομείο Βέροιας, ενώ ο ομιλητής έκανε αναφορά και σε μηχανικούς και αρχιτέκτονες, που έκαναν δωρεάν τα σχέδια και τις μελέτες για δημόσια κτίρια, όπως ο Αδάμος Καπρίνης τα σχέδια της Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών. 

Κλείνοντας την παρουσίασή του ο κ. Γκαλαΐτσης αναφέρθηκε στο σπίτι των Βλάχων που αγοράστηκε με τον οβολό όλων , και ταυτόχρονα εξήρε τη μεγάλη προσφορά του Γεράσιμου Καλλιγά που λειτούργησε καθοριστικά στην αγορά του σπιτιού. Οι Βλάχοι βρίσκονται σε διαλεκτική σχέση με τον τόπο: ο τόπος τους βοηθάει να προκόψουν και οι ίδιοι ένα μέρος από τους κόπους τους τον επιστρέφουν απλόχερα στον τόπο.

Με τις δωρεές τους οι αδελφοί Κούσιου, οι μέγιστοι ευεργέτες από συστάσεως του Δήμου Βέροιας, η Κορνηλία Κούσιου-Καραναστάση , η Ιωάννα Κυράνη , η οικογένεια Σωσσίδη και Βλαχογιάννη, ο Απόστολος Τεγούσης και οι άλλοι Βλάχοι δωρητές από τη Βέροια ενέταξαν εαυτούς στη χορεία των μεγάλων Βλάχων ευεργετών της Ελλάδας, της Βαλκανικής και της Κεντρικής Ευρώπης: του Σίνα και του Δούμπα, του Μπέλιου και του Σταύρου, του Ζάππα και του Στουρνάρα, του Τοσίτσα και του Αβέρωφ και όλων των άλλων ευεργετών που κατέστησαν το όνομα Βλάχος συνώνυμο του ευεργέτη.
Η λιτή τελετή έκλεισε με την απονομή τιμητικών επαίνων στους δωρητές.